Kinh tế học hành vi của… việc tặng quà

Kinh tế học hành vi của… việc tặng quà

Tặng quà không phù hợp gây lãng phí cho cả người cho lẫn người nhận, đặc biệt trong những lúc kinh tế khó khăn.

Một số nhà kinh tế học không thích Noel (Giáng sinh). Chẳng hạn, nhà kinh tế học Joel Waldfogel, tác giả của cuốn Scroogenomics, cho rằng tặng quà dịp Noel là việc xa hoa, hủy hoại giá trị .

Waldfogel cho rằng giá trị của quà tặng đối với người nhận thường thấp hơn số tiền phải trả cho món quà. Chúng ta cũng không thể tránh được những lúc phải nhận món quà mà mình không thích, chẳng hạn như một chiếc áo ấm mà chúng ta sẽ không bao giờ mặc hay đồ điện tử sử dụng không hợp…

Tặng quà không phù hợp gây lãng phí cho cả người cho lẫn người nhận, đặc biệt trong những lúc kinh tế khó khăn.

Quà tặng là lãng phí tiền bạc, ở khía cạnh người cho lẫn người nhận

Quà tặng chuyển tải thông điệp, tín hiệu từ người cho đến người nhận. Các tín hiêu này thường khác biệt giữa người cho và người nhận, do đó, không dễ dàng có câu trả lời cho câu hỏi mang tính nghi lễ là liệu có thể tặng tiền hay không? Tặng tiền có thể phù hợp với một số mối quan hệ nhưng lại hoàn toàn sai trong nhiều trường hợp khác.

Quà tặng cũng là một hình thức đầu tư cho quan hệ. Nhưng nếu tôi tặng bạn một áo ấm đắt tiền mà bạn cảm thấy kỳ dị, và bạn tặng tôi cái valy hạng sang mà tôi không bao giờ sử dụng, thì chẳng có sự đầu tư nào ở đây, và thậm chí có khả năng làm phương hại đến mối quan hệ. Vậy tại sao phải lãng phí tiền bạc?

Người nhận đôi khi cũng không thể hiểu hết được thông điệp chuyển tải trong quà tặng. Ví dụ, để thể hiện thông điệp “bạn là người rất quan trọng”, chúng ta đi mua các loại quà tặng rất đắt tiền. Và nếu người nhận không biết nó rất đắt tiền thì sao? Bạn sẽ nói rằng “đây là hàng Luis Vuitton thứ thiệt đấy”, và người nhận sẽ cho rằng bạn đang cố gắng đổi chác?

Các nghiên cứu về hành vi cho thấy việc mua quà thường là lãng phí tiền bạc. Người tặng thường cố gắng dự đoán người nhận sẽ phản ứng như thế nào khi nhận quà, bắt đầu bằng việc tưởng tượng ra phản ứng của chính bản thân mình, sau đó điều chỉnh các khác biệt với người nhận. Ở cả hai bước này, chúng ta đều mắc sai lầm.

Trước hết, chúng ta vẫn thường rất hay đoán sai mong muốn của chính bản thân mình. Phân tích các đơn đặt hàng cho thấy nhiều người mua áo ấm khi trời lạnh, nhưng vài ngày sau thì thời tiết thay đổi và nhiều áo quần trên thực tế rất ít khi được sử dụng (tương tự như vậy là những cuốn sách trên kệ không bao giờ được đọc). Lý do lớn nhất là vì chúng ta cũng chỉ là sinh vật sống cho hiện tại mà thôi. Ngoài ra, hầu hết chúng ta thường hay cho rằng người khác cũng suy nghĩ giống mình.

Kinh tế học hành vi và bài học cho người tặng quà, người nhận quà

Đối với người tặng quà, đừng cho rằng người khác cũng thích những thứ mà bạn thích. Cẩn thận đừng để tâm trạng của bạn chi phối quyết định mua món quà nào. Tránh sự lạc quan phi thực tế vì nhiều người sẽ không hồ hởi với món quà của bạn.

Thay vào đó, hãy tập trung vào những món quà có giá trị sử dụng thường xuyên chứ không phải là sự ưa thích tức thời.

Trừ khi tặng quà cho người rất thân thiết, đừng cho rằng món quà của bạn sẽ là cái gì đó “vĩ đại”, vì có thể bạn nhớ về món quà nhiều hơn còn người nhận quà sẽ không nhớ gì.

Đối với người nhận, nên tránh biểu thị sự thất vọng khi mở quà. Tuy nhiên, nếu làm như vậy thì cũng không giúp gia tăng khả năng món quà nhận được vào năm tới sẽ thú vị hơn đâu!

Nếu bạn nhận được một phiếu quà tặng, hãy sử dụng nó ngay lập tức, vì thống kê cho thấy khoảng 20% số phiếu quà tặng không được sử dụng sau đó.

Nếu bạn nhận được tiền, đừng gửi tiền vào tài khoản ngân hàng, vì nếu làm như vậy thì bạn không thể phân biệt được với tiền tiết kiệm của bạn. Hãy dùng tiền để mua thứ gì đó mà bạn chưa mua – người tặng muốn bạn mua thứ gì đó hữu ích.

Mặc dù quà tặng chứa các thông điệp, nhưng đừng cho rằng bạn có thể hoàn toàn hiểu được thông điệp đó và ứng xử sai lệch.

Tham khảo từ The New Republic