Bong bóng tài sản: Các giai đoạn hình thành và sụp đổ

Bong bóng tài sản: Các giai đoạn hình thành và sụp đổ

Không có bất kỳ một định nghĩa chung nào về “bong bóng”, nhưng cơ bản thì tất cả chúng đều có những giai đoạn tương tự nhau, luôn tồn tại những thời kì như “Hưng phấn”, “Hoảng loạn” và cuối cùng là “Đổ vỡ”.

Dựa theo các công trình nghiên cứu của nhà kinh tế vĩ đại Hyman Minsky, Kindleberger đã vạch ra năm giai đoạn của một bong bóng hoàn chỉnh, bao gồm:

Giai đoạn 1: Hình thành bong bóng

Tất cả bong bóng đều bắt đầu dựa vào các đặc điểm cơ bản trong cuộc sống thực tế.

Nó thường bắt nguồn từ một công nghệ mới đột phá nào đó khiến mọi người cảm thấy thích thú. Tuy nhiên, Kindleberger cũng cho rằng bong bóng không nhất thiết phải liên quan tới những lĩnh vực phát triển công nghệ tiên tiến.

Bong bóng cũng có thể xuất hiện thông qua một số biến đổi cơ bản của nền kinh tế, ví dụ như bong bóng 1998 là kết quả của quyết định mở cửa nền kinh tế Nga vào những năm 1990. Hay câu chuyện về mức lãi suất cực thấp trong năm 2000 đã tạo cho những người cho vay thế chấp có điều kiện huy động vốn rẻ hơn, từ đó tạo ra bong bóng trong thời gian này.

Trong giai đoạn hình thành, một số nhà đầu tư thông minh nhận biết được những thay đổi đó và đi đầu trong việc đổ vốn đầu tư vào các quốc gia hay các ngành công nghiệp mới.

Giai đoạn 2: Tăng vọt

Một khi bong bóng được hình thành, nó sẽ không ngừng tăng lên. Giống như George Soros đã quan sát, phân tích cơ bản tìm kiếm việc giá trị cơ bản phán ánh như thế nào đến giá cổ phiếu, trong khi lý thuyết về phản xạ cho thấy giá cổ phiếu ảnh hưởng như thế nào đến giá trị cơ bản. Ví dụ: trong những năm 1920, người ta tin rằng các công nghệ hiện đại như tủ lạnh, xe hơi, máy bay và đài phát thanh sẽ làm thay đổi cả thế giới (và quả thật là như vậy!). Đến những năm 1990, tới lượt internet được cả thế giới đặt niềm tin.

Một trong những điều tối quan trọng của bong bóng là nó thường xuất hiện cùng với sự nới lỏng tín dụng và cho vay.

Năm 1920, để tài trợ cho tất cả các hàng hóa tiêu dùng mới, hình thức cho vay trả góp đã được phát triển và chấp nhận rộng rãi, nó cho phép mọi người có thể mua nhiều hơn với cùng một số tiền trước đó.

Trong “quả bom” nhà ở năm 2000, việc tăng giá nhà ở và nới lỏng tín dụng đã cho phép ngày càng nhiều người đi vay hơn.

Từ đó một cuộc đổi mới tài chính được gọi là “chứng khoán hóa” đã được hình và phát triển vào năm 1990, nó được xem là một cách rất tốt để phân bổ lại rủi ro và chia sẻ các khoản lợi nhuận, tuy nhiên vào thời điểm đó, “chứng khoán hóa” lại bị áp dụng một cách sai lầm, khi nó đánh giá “lầm lạc” các khoản vay thế chấp dưới chuẩn bằng mức độ của các khoản đầu tư an toàn AAA.

Giai đoạn 3: Phấn khích

Trong giai đoạn phấn khích, mọi người bắt đầu nhận thức được rằng họ có thể kiếm được nhiều tiền bằng cách mua cổ phiếu của các ngành công nghiệp đang lên hoặc mua nhà ở một khu vực đầy tiềm năng.

Những nhà đầu tư biết nắm bắt sớm sẽ kiếm được rất nhiều tiền, và cũng giống như Kindleberger nói ” Không có gì làm cho bạn lo lắng hơn bằng việc nhìn thấy bạn bè của mình đang giàu lên”. Ngay cả những người không liên quan tới ngành nghề này cũng bắt đầu tham gia đầu cơ.

Năm 1920, sẽ không hiếm gặp những cậu bé đánh giày trên đường phố sở hữu chứng khoán cho riêng mình. Năm 1990, rất nhiều bác sĩ và luật sư cũng tranh thủ thực hiện các giao dịch cổ phiếu internet vào giờ nghỉ của họ.

Trong thời gian bùng nổ công cuộc cho vay nợ dưới chuẩn, hàng tá kênh truyền hình xuất hiện các chương trình kể về những “house flippers” (những người mua nhà rồi bán lại lấy lời). Ngay tại đỉnh của bong bóng công nghệ, những cổ phiếu Internet vẫn thường xuyên được chuyền tay 3 lần như những cổ phiếu thông thường khác.

Giai đoạn phấn khích của bong bóng có xu hướng tăng rất mạnh nhưng lại kéo dài rất ngắn, nó khiến hầu hết các nhà đầu tư không có cơ hội thoát ra khỏi vị thế của họ. Khi giá tăng theo cấp số nhân, việc đầu cơ liên tục cuối cùng sẽ dẫn đến những nỗ lực bán điên cuồng cùng một lúc của giới đầu cơ.

Vào năm 1999, một quỹ phòng hộ nổi tiếng đã mang đến sự giàu có cho nhiều khách hàng của mình bằng việc đầu tư vào các cổ phiếu công nghệ một cách hợp pháp. Tuy nhiên, người ta cho rằng nó chính là nguồn gốc của bong bóng, mọi người quyết định bỏ phiếu để bắt đầu đóng cửa quỹ này đồng thời trả lại tiền cho các nhà đầu tư vào cuối năm. Phải mất một năm nỗ lực để đóng cửa tất cả các quỹ dạng trên.

Điều này cho thấy để thoát ra khỏi một bong bóng là rất khó thậm chí là đối với những chuyên gia có học vấn. Vậy nếu trong một thị trường kém thanh khoản thì sao ? Đừng mơ có chuyện đó.

Giai đoạn 4: Khủng hoảng

Trong giai đoạn khủng hoảng, những người tham gia bắt đầu công cuộc bán tháo của mình. Theo đó, hàng loạt những nhà đầu tư ở trong bong bóng bắt đầu bán tháo cổ phiếu của họ, các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng ùa theo làn sóng này.

Trong bong bóng cho vay nợ dưới chuẩn, các CEO của công ty xây dựng nhà ở, các nhà quản lý về cho vay thế chấp như Angelo Mozillo hay CEO của Lehman Brothers, Dick Fuld đã bán phá giá hàng trăm triệu đô la cổ phiếu. Sự việc này tạo ra một lực đẩy lớn trên thị trường, đồng thời tạo ra tín hiệu cho các nhà đầu cơ nhận ra rằng đã đến lúc họ cũng phải bắt đầu bán. Tuy nhiên, một khi giá bắt đầu rớt, cổ phiếu và giá nhà sẽ bắt đầu rơi vào sụp đổ.

Vào thời điểm này, cách duy nhất để có thể bán được cho người khác là phải đề nghị một mức giá thấp hơn rất nhiều so với giá thị trường. Hình ảnh bong bóng bùng nổ và mua trong điên cuồng trước đó được thay thế bằng việc bán tháo trong hoảng loạn. Nó được ví như hình ảnh nhân vật chú sói trong phim hoạt hình Roadrunner, trong phim, chú sói chạy vượt ra khỏi vách núi, nhưng vẫn tiếp tục chạy rồi sau đó giật mình nhận ra rằng ở dưới chân mình chỉ còn là một khoảng không và ….!!!

Sự sụp đổ luôn là kết quả của việc mất thanh khoản trong cả 2 chiều của giao dịch – Là sự bất lực của người bán trong nỗ lực tìm kiếm nhu cầu của người mua.

Giai đoạn 5: Khiếp sợ

Cũng giống như việc giá đạt đến mức khó tin ở những giai đoạn đầu, ở trong giai đoạn cuối, giá một lần nữa vượt xa giá trị thực của nó, nhưng là theo chiều hướng ngược lại.

Nếu như trước đó báo chí thường xuyên tung hô ủng hộ các bong bóng, thì giờ đây các nhà báo lại bất ngờ bắt đầu viết về những vụ gian lận, lạm dụng và tham ô có liên quan.

Những nhà đầu tư đã mất rất nhiều tiền, họ nỗ lực tìm kiếm một “con dê tế thần” kế tiếp thay thế cho vị trí của mình. Thay vì tự nhận lỗi, các nhà đầu tư bắt đầu đổ lỗi cho người khác vì đã kéo họ tham gia vào cuộc chơi bong bóng đầy rủi ro này.

Một khi các nhà đầu tư bắt đầu tránh xa các bong bóng, giá hoàn toàn có thể giảm xuống tới một mức thấp tới vô lý.

Nguồn: Phố chứng khoán